Գրքեր, որոնք քեզ հոգեհարազատ կդառնան

Փոքրիկ Իշխանը ֆրանսիացի աշխարհահռչակ գրող, օդաչու Անտուան դը Սենտ-Էքզյուպերիի ամենահանրահայտ ստեղծագործությունն է: Բնօրինակի լեզուն ֆրանսերենն է: Գրվել է 1942 թվականին: Առաջին անգամ հրատարակվել է հեղինակի մահվանից հետո, 1943 թվականի ապրիլի 6-ին անգլերեն թարգմանությամբ. Բնօրինակի լեզվով առաջին անգամ հրատարակվել է 1946 թվականին: Այն հեղինակի առաջին մանկական գիրքն է:   

     Սյուժե
Վեց տարեկան տղան սիրում էր նկարել, բայց մեծահասակները չէին հասկանում նրա նկարների իմաստը. Նա սիրում էր ճամփորդել և հանդիպած բոլոր մեծահասակներին ցույց էր տալիս այն նկարը, որում պատկերված էր փիղ կուլ տված օձ: Պատասխանն անփոփոխ էր ․ «Սա գլխարկ է»։
Մի անգամ ինքնաթիռը վնասվում է եւ օդաչուն հայտնվում է Սահարայում : Այստեղ նա հանդիպում է Փոքրիկ Իշխանին, ով առաջինն էր, որ հասկացավ նկարի իմաստը: Օդաչուն նրա համար գառնուկ է նկարում ու Փոքրիկ Իշխանը սկսում է ճանապարհորդել , ու ձեռք է բերում ընկերներ, աղվեսին ու օձին: Նրա կյանքը ավելի է իմաստավորվում: Հետո նա վերադառնում է օդաչուի մոտ, որի հետ նույնպես ընկերացել է, սակայն օդաչուն արդեն նորոգել էր ինքնաթիռը, ու ցավով վերադառնում է իր մոլորակ: Այդ օրվանից օդաչուն սկսում է հաճախ նայել աստղերին, հիշելով Փոքրիկ Իշխանին:
    Փոքրիկ Իշխանի նկարը

Գրքի բոլոր հերոսներն իրական են: Գրականագետները զուգահեռներ են անցկացրել գրքի հերոսների ու Էքզյուպերիի շրջապատի մարդկանց հետ ու համապատասխանեցրել նրանց:
Մնացած կերպարները որևէ գաղտնիքներ չեն թաքցնում: Դրանք ներկայացնում են կյանքում անընդհատ հանդիպող մարդկային տիպեր, ինչպիսին են փառասերը (մարդ, ով միայնակ է իր մոլորակի վրա, բայց կարծում է, որ իրեն պետք է երկրպագեն), հարբեցողը (թույլ բնավորությամբ ու անզոր մարդ, ով խմելով ցանկանում է մոռանալ թե ինչքան վատ բան է հարբելը, ու այս ձևով փորձում է կոծկել իր թուլությունը), գործարարը (մարդ, ով մտածում է միայն իր կարիերայի մասին, ու մոռանում է շրջապատին ու ամեն ինչ, ձգտում է ավելիին՝ մեռանալով նպատակակետը), լապտերավառը (մարդ, ով աշխատում էր օր ու գիշեր, ու նրա աշխատանքի մեջ իրոք իմաստ կար), աշխարհագրագետը (խելացի մարդ, ով պնդում էր, որ հարկավոր է կարողանալ ապացուցել յուրաքանչյուր ասածը, այլ ոչ թե ասել այն, ինչ խելքիդ փչում է, ու անցնել առաջ), սլաքավարը (նա խորհրդանշում է մեծահասակների կյանքի իմաստն ու նրանց ժամանակի զգացումը, ներկայացնում է մարդկանց, որոնք անընդհատ շտապում են), ու բաոբաբները: Վերջիններս խորհրդանշում են մարդկային չարությունը: Փոքրիկ Իշխանն ասում է, որ մի ժամանակ բաոբաբներն այնքան փոքր էին, որ գառնուկը կարող էր ուտել դրանք: Դա խորհրդանշում է մարդկային չարությունը, որը սկզբում փոքրության շնորհիվ հնարավոր է «արմատախիլ անել», իսկ հակառակ դեպքում վերածվում է «մեծ ու անհաղթելի բաոբաբի»:
Ինձ ամենաշատը դուր եկած կերպարը լապտերավառն է: Իր մոլորակում լապտերավառի աշխատանքի մեջ իմաստ կար, քանի որ երբ նա վառում էր լապտերը, կարծես թե մի նոր աստղ կամ ծաղիկ էր ծնվում։ Այստեղ նշվում էր, որ աշխատանքն օգտակար է, քանի որ գեղեցիկ է, սակայն իրական կյանքում ամեն գեղեցիկ բան չէ, որ օգտակար է։ Լապտերավառն այն միակն էր, ով միայն իր մասին չէր մտածում, այլ նաև ուրիշների։ Եվ սա հենց կյանքի կարևոր նախապայմաններից մեկն է, որ ապրես ոչ միայն քո, այլ նաև ուրիշների համար և կյանքում եսասեր չլինես։ Բայց մնացած կերպարներն էլ ունեն իրենց կարևորությունն ու նշանակությունը։

«Ֆարենհայթ 451» կամ «451° ըստ Ֆարենհայթի» ստեղծագործությունը Ռեյ Բրեդբերիի աշխատանքն է, որը գրվել է 1951 թվականին: Վեպի գաղափարը հիմնված է Բրեդբերիի «Bright Phoenix» (1947) պատմվածքի վրա։ Բրեդբերին, չունենալով իր սեփական գրասենյակը, գրել է վեպի ձեռագիրը հանրային գրադարանում վարձակալած գրամեքենայով, որի համար վճարում էր ժամում 9.8 ցենտ:
Գրքի հեղինակը՝ Ռեյ Բրեդբերին    Սյուժե
Գիրքը պատմում է ժամանակահատվածի մասին, երբ գիրք կարդալն արգելվել էր, և բոլոր գրքերը ենթակա էին այրման: Ոչ ոք իրավունք չուներ իր տանը գիրք պահելու, իսկ օրինախախտների տները ամբողջությամբ այրվում էին: Այդ աշխատանքը կատարում էին հրշեջնեը:
Գրքի գլխավոր հերոսը հրշեջ Գայ Մոնթագն է, ով մի օր, տուն վերադառնալու ճանապարհին, հանդիպում է երիտասարդ մի աղջկա՝ Քլարիսին: Նա ստիպում է փոփոխել կարծիքը հասարակության մասին, և Գայը, գրքեր կարդալով, դառնում է օրենքից դուրս: Կինը չի աջակցում նրան, և նա սկսում է միայնակ պայքարել ողջ երկրի կառավարության դեմ:

    Էկրանավորում
Ֆիմի առաջին էկրանավորումը տեղի է ունեցել 1966 թվակնին: Ֆիլմի նկարահանումները տևել են 93 օր: Գլխավոր դերերում խաղացել են Մայքլ Բի Ջորդանը (Գայ Մոնթագ) և Սոֆյա Բուտելլան (Քլարիս Մաքլելան): Ֆիլմն արժանացել է բավական բացասական արձագաքների։ Մարտին Սկորսեզեն այն անվանում էր չգնահատված, ուղղակի ազդեցություն ունեցած նրա սեփական աշխատանքների վրա։ Վեպի հեղինակ Ռեյ Բրեդբերին էկրանավորումով գոհ չէր և ասում էր, որ արմատական սխալ էր Ջուլի Կրիստիին կրկնակի դեր տալը:
Կադր <<Ֆարենհայթ 451>> ֆիլմիցԵրկրորդ էկրանավորումը (2018 թվական) նույնպես հաջողված չէր: Rotten Tomatoes կայքում այն ունի 35% վարկանիշ 66 գրախոսությունների հիման վրա և 5/10 միջին վարկանիշ։ Metacritic կայքում ֆիլմն ունի 100 հնարավորից 47 գնահատական 19 մեկնաբանությունների հիման վրա։ հետաքրքրական է, որ ֆիլմում հրդեհի տեսարանում այրվող գրքերի մեջ նկատելի են Դոստոևսկու («Կարամազով եղբայրներ»), Պուշկինի («Կապիտանի աղջիկը»), Նաբոկովի («Լոլիտա»), Բրեդբերիի («Մարսյան քրոնիկոն», «451 աստիճան ըստ Ֆարենհայթի») ստեղծագործությունները, ինչպես նաև «Կայե դյու սինեմա» ամսագիրը, որտեղ ժամանակին աշխատել է Տրյուֆոն (ֆիլմի ռեժիսորը)։
Իմ կարծիքով առաջին ֆիլմը շատ անհաջող էր ու վատ էր նկարահանված: Սակայն երկրորդը ինձ դուր եկավ: Դերասանների ու երաժշտության ընտրությունը լավ է կատարված, ֆիլմը հիանալի ազդում է դիտողի վրա, ու ստիպում սպասել հետագա զարգացումներին:


      Մեջբերումներ
Գիրքը կարդալիս հավատդ չի գալիս, որ այն գրվել է 1950-ական թվականների սկզբին, երբ մարդկությունը պատկերաում անգամ չուներ տեխնոլոգիաների մասին: Ահա գրքից որոշ մեջբերումներ, որոնք ես կցանկանաի առանձնացնել:

• Մենք ապրում ենք մի դարաշրջանում, երբ մարդիկ այլևս արժեք չունեն։ Մեր օրերում մարդը թղթե անձեռոցիկ է. մաքրիր քիթդ, ճմռթիր, դեն նետիր, վերցրու նորը, մաքրիր քիթդ, ճմռթիր, շպրտիր... Մարդիկ չունեն իրենց դեմքը։
• Նրան հետաքրքրում էր ոչ թե այն, թե ինչպես է արվում ինչ-որ բան, այլ թե ինչու և ինչի համար։ Իսկ նման հետաքրքրասիրությունը վտանգավոր է։
• Ամենից առաջ հայելիների գործարան պետք է կառուցել և առաջիկայում հայելիներ արտադրել, միմիայն հայելիներ, որ նրանց մեջ մարդկությունը կարողանա մի լավ զննել իրեն...
• Աչքերդ լայն բաց արա, ապրիր այնպես անհագորեն, ասես տասը վայրկյանից պետք է մահանաս։ Ձգտիր ընկալել աշխարհը։ 
• Թող մարդիկ կիսած խնձորի պես նմանվեին միմյանց: Այդ ժամանակ բոլորը երջանիկ կլինեին, քանզի հսկաներ չէին լինի, իսկ նրանց կողքին մյուսներն իրենց ոչնչություն չէին զգա:

Առաջին անգամ հրատարակված գրքի կազմը      Գնահատականները
«Ֆարենհայթը» քննադատների կողմից գովասանքների արժանացավ, ինչը հազվադեպ էր լինում 50-ականների գիտաֆանտաստիկ վեպերի հետ։ Գրականագետ Քևին Հոսկինսոնն իր «The Martian Chronicles and Fahrenheit 451։ Ray Bradbury's Cold War Novels» աշխատությունում ցույց տվեց, որ վեպը նկարագրում է ամերիկյան հասարակության խնդրիրները Սառը պատերազմի ժամանակ։ Ռաֆիք Մաքգիվերոնը, որը վեպի մասին երկու աշխատություն է գրել, ասաց, որ Բրեդբերին ուզում է հասկանալ սոցիալական անկման պատճառները և ցույց է տալիս զանգվածային մշակույթի վնասը։ Վեպի մեջ զանգվածային մշակույթի քննադատություն տեսավ նաև Դիանա Վուդը։ Նա իր «Bradbury and Atwood» գրքում համեմատեց «Ֆարենհայթը» բնագիրը Մարգարետ Էթվուդի «The Handmaid's Tale» (1985) վեպի հետ՝ նշելով, որ երկու գիրքն էլ նկարագրում են մի աշխարհ, ուր իշխում է զանգվածային մշակույթը և գիրք կարդալը հերոսություն է։
Ես այս գիրքը դասում եմ աշխարհի լավագույն գրքերի ցանկին: Չնայած որ գրվել է 1951 թվականին, երբ տեխնիկան ընդհանրապես զարգացած չէր, գիրքը հիիանալի նկարագրում է 20-21-րդ դարերի իրավիճակը: Գրքում ասվում են խոսքեր, որոնք տիպիկ են ժամանակակիցներին: Գրողի ֆանտազիան հասել է մարդկային կարողությունների գագաթնակետին:

Բացի վերը նկարագրված գրքերից խորհուրդ կտայի կարդալ նաև այս գրքերը, որոնք, իմ կարծիքով, նույնպես հետաքրքիր կլինեն ընթերցասիրության սիրահարներին: